Warnercommunicatie

"Non nobis tantum nati"

Wie deze serie over strategie heeft gevolgd zal het duidelijk zijn, dat ik het betreur, dat het woord strategie zo lichtvaardig en uitgekleed wordt gebruikt. Niet elke aanpak heeft het niveau van een strategie, als we deze term gebruiken voor een zeer zorgvuldig en uitgekiende plan van aanpak, dat de gebruiker uit een penibele situatie moet redden, waar zaken van het hoogste belang op het spel staan. Als daarbij overwinningen op de omgeving(spartijden) moeten worden behaald zal zo’n strategie niet worden gedeeld. Je maakt je tegenstander niet bitwijs. In die hoedanigheid passen communicatie en strategie niet bij elkaar, als communicatie de ethische kwalificering krijgt van integer en open handelen.

Zijn we de mening toegedaan dat communicatie ook sluw en misleidend kan worden ingezet zoals bijvoorbeeld in spionagezaken of voor commercie gericht op puur eigen gewin (woekerpolissen bijvoorbeeld) , dan zie ik het woord communicatie niet graag op mijn vak geplakt, tenzij wij ons er terdege van bewust zijn, dat het begrip dan net zo wijd kan worden opgevat als gedrag. Gedrag kennen we immers ook als een paraplubegrip, dat zowel kan slaan op zeer slechte als zeer goede handelingen.

 

Het ontwapeningsinstrument

Er zit een onderscheid tussen communicatie als strategie en een communicatiestrategie.

In het eerste geval wordt de handeling van het communiceren als zodanig als strategische keuze gehanteerd. De mogelijkheden hiertoe zijn beperkt. Met elkaar informatie uitwisselen wordt als zo gewoon en voor de hand liggend ervaren, dat elke andere activiteit als onvriendelijk of zelfs vijandig wordt ondervonden. Mensen communiceren immers dat het een lieve lust is. De keuze tot communicatie als strategie heeft derhalve vrijwel uitsluitend een verrassend resultaat in situaties waarin dit geheel niet werd verwacht of hoogst gebruikelijk is. Het zijn situaties waarin communicatie letterlijk als ontwapenend kan worden ingezet. Communicatie als niet bedreigend, als geweldloos.

Hoe er dan vervolgens wordt gecommuniceerd is van de tweede orde.

Een communicatiestrategie is daarentegen een specifieke manier van communiceren, hetzij door een geraffineerd middelengebruik, een verrassend tijdelement of een imponerende boodschap, waarmee men de ander in de hoek drijft, een weerwoord ontneemt of regelrecht door gedrag of woord chanteert, eigenlijk pressie gebruikt, of verleidt dan wel misleidt. Anders gezegd: communicatiestrategieën hebben doorgaans een manipulatief karakter. Dat is niet per se altijd afkeurenswaardig, maar het getuigt niet van openheid of principale gelijkwaardigheid. Waardevrije communicatie bestaat niet, anders dan in de wiskunde. Juist het tegenwoordig veel aangeprezen vertoon van empathie veronderstelt een niet-manipulatieve houding of benadering. Wordt empathie wel manipulatief ingezet dan kan er niet van empathie worden gesproken. Empathisch vermogen streeft naar een minimum aan eigen bedoelingen. Dit invoelen, dit zich verplaatsen in de situatie van de ander (voor zover mogelijk) is ten principale uit op een resultaat, dat voor beide betrokkenen dezelfde waarde heeft met eerder meerwaarde voor de ontvanger dan de zender. Dat nu maakt het ook juist zo duvels moeilijk inzetbaar. In de meeste communicatiesituaties wil de zender zich niet compleet wegcijferen. Dit zou neerkomen op een uitzonderlijke vorm van altruïsme, waarvan sommige filosofen en psychologen trouwens beweren, dat dit wel degelijk een eigenbelang dient. Maar dit terzijde.

 

Communicatiestrategieën te over

Net zoals ik bij strategie in het algemeen stelde, geldt ook hier dat er communicatiestrategieën te over in het woordenboek staan. Elke werkwoord of elke zegswijze waarin sprake is van taal of een taalhandeling herbergt een potentiële communicatiestrategie. Aangezien ook gedrag een sterke communicatiewaarde heeft en soms nog wel krachtiger dan verbaal of schriftelijk optreden kan elke gedragshandeling eveneens communicatief worden ingezet. In die zin vertegenwoordigen eigenlijk alle werkwoorden of acties een communicatieve potentie. Omgekeerrd geldt ook dat elke strategie feitlelijk een communicatief karakter heeft als deze in uitvoering is.

Het gaat dus niet zozeer om het vinden van een communicatie-aanpak, maar om de juiste keuze van een specifieke actie. De combinatie van analyse en beschikbaarheid van middelen bepalen in samenhang met het doel die keuze en zo bezien verschilt het strategische proces van communicatie niet van dat van andere disciplines. En ook bij communicatie geldt, dat er soms helemaal geen tijd is voor een tijdrovend voorbereidings- en planningsproces. Crisiscommunicatie laat dit in optima forma zien. De voorbereiding van crisiscommunicatie gaat vooraf aan welke crisis dan ook en vereist anticipatie als was het droogzwemmen door risico-inschatting, een organisatiestructuur specifiek op crises gericht, die alleen in werking komt als het mis gaat en een selectie van de juiste personen in kennis en karakter aangevuld met training en het liefst ervaring. Dit laatste is nog het minste voorhanden in alledaagse organisaties. Bij crises is geen tijd voor strategievorming.

De communicatiedeskundige kan zich dus strategisch het beste voorbereiden door strategieboeken en –voorbeelden te bestuderen van allerhande aard, waarna in de praktijk de specifieke communicatie-invulling een kwestie is van eigen vakkennis. Er is geen magische receptuur of een toverketel voor de communicatiekeuken. Het lastigste is vaak nog wel dat iedereen in die keuken kan kijken en geneigd is zich ook met het koken te bemoeien.

Nogmaals echter: gebruik het begrip strategie met mate. Maak van uw hoogste kennis geen wegwerpproduct.

Interessante artikelen

 De koude oorlog wordt weer wat opgewarmd. Verslechtering van de relatie tussen Amerika en de EU aan de ene kant en de Russische Federatie aan de andere kant kent verschillende oorzaken. De EU zit ond


- Waarom rijdt die jongeman zo hard door die bocht?
- Dat vindt hij spannend.
- Spannend? De weg is nat en er liggen veel bladeren. Er staan ook nog bomen langs de weg. Als hij slipt en tegen een boom r


V: Wat is corruptie?

A: Verdorvenheid. Omkoopbaarheid. Oneigenlijk gebruik, vaak in relatie tot geld en gewin.

V: Komt het veel voor?

A: Een recent onderzoek laat zien dat in alle landen corruptie