Warnercommunicatie

"Non nobis tantum nati"

Al eerder gaf ik aan, dat het schiereiland de Krim van militair strategisch belang is voor Rusland als vertrekpunt naar de Atlantische Oceaan voor zijn marine. Geeft Rusland deze zeebasis op, dan valt het land terug op een uitvalsbasis in de Oostzee (vanuit St. Petersburg) of marinebases in de Noordelijke IJszee of het barre gebied van de Bering Zee of de Anadyrskiy Zaliv. Die Oostzee is gemakkelijk te blokkeren door de NAVO-landen daaromheen en de smalle Sont-doorgang. Die noordelijke en noordoostelijke zeeën zijn driekwart van het jaar moeilijk begaanbare trajecten. Het behoud van de Krim-positie is hierdoor van essentieel belang.

Als tweede zwaarwegend punt vanuit het Russische schaakbord geldt, dat Oekraïne wordt beschouwd als buffer tussen het westen (Europa en Amerika) en het eigen Russische land. We kunnen dan wel zeggen, dat de koude oorlog over is, maar de politieke en nationalistische confrontaties over het mondiale machthebbersschap zijn nooit geweken. We zien die confrontaties onder andere terug in de houding van Rusland en China versus Amerika als het gaat om ingrijpen in Syrië. Beide andere grootmachten wijzen de Amerikaanse rol als politieagent van de wereld af.

De VS heeft zijn aanzien en het vertrouwen niet vergroot door de inval in Irak en de bemoeienis met Afghanistan. In westerse ogen waren die invallen, lees bemoeienisoorlogen, gerechtvaardigd. Was het in Irak niet vanwege de chemische wapens, dan was het wel het misdadige regime van Saddam Hoessein. Zij het achteraf. Was het in Afghanistan niet vanwege de drugs, dan was het om redenen van een fanatiek Islamitische Taliban met de dreiging van een onbetrouwbaar domein met gastvrijheid voor nieuwe terreuropleidingen. In beide oorlogen druipen de Amerikanen af en daarmee in zekere zin ook het hele westen incluis de EU.

De westerse mogendheden zullen zich verdedigen tegen verwijten, doordat zij zich in sommige gevallen gesanctioneerd wisten door de Verenigde Naties, maar dat neemt niet weg dat dit mondiale optreden vaak verloopt zonder deelneming van andere, zich grootmacht wanende landen als Rusland en China. Het is een duidelijke indicatie, dat die VN minder verenigd is dan we zouden willen. Ook in de Veiligheidsraad is verenigd zijn geen synoniem van unanimiteit.

 Terug naar Oekraïne

Behalve het argument van de vlootbasis, de overwegend Russische bevolking op de Krim en de functie van bufferstaat speelt ook nog een belangrijke rol, dat de Krim Russisch was en in feite heel Oekraïne. De relatie Europa-Oekraïne is een gans andere dan de relatie Rusland-Oekraïne. Het zou verstandig zijn als de EU dit gegeven eens diep tot zich zou laten doordringen. Toen in de jaren ’90 Oekraïne alle atoomwapens terug stuurde naar Moskou als één van de stappen om de proliferatie van atoomwapens tegen te gaan, is niet voor niets afgesproken tussen Amerika en Rusland als compensatie voor Oekraïne,dat de soevereiniteit van het land zou worden gewaarborgd. Die waarborg is dan ook van toepassing op Rusland kan nu worden beweerd. Terecht, maar als dan vervolgens de EU uitbreidt en het westen, weliswaar niet militair, maar economisch en politiek opdringt naar het oosten en vervolgens de Amerikanen hiervan gebruik makend zo oostelijk mogelijk en dus dicht tegen de Russische grens een raketschild willen installeren, moet hiervan een verontrustend signaal naar Rusland zijn uitgegaan.

Poetin heeft in zijn toespraak van deze week aangegeven, dat het hem alleen te doen is om de Krim. Maar daarmee is de kous niet af. Oekraïne zocht toenadering tot de EU. Het westen van het land meer dan het oosten, dat nog heel sterk op Rusland is georiënteerd. De voertaal aldaar is Russisch, veel bewoners zijn ook Russen en veel belangen in grondstoffen en industrie dragen een duidelijk Kremlin-stempel. Zou Oekraïne uiteenvallen dan schuift de EU-grens opnieuw in oostelijke richting op. De bufferfunctie wordt dan aangetast. Zou Oekraïne één geheel blijven, maar geleidelijk aan verwestersen tot aan het EU-lidmaatschap toe, dan zou dit onvermijdelijk het militaire gebruik van de Krim voor Rusland onmogelijk maken. Zo bezien schaakt Poetin in jaren gerekend vele zetten vooruitdenkend. Hij offert een stuk om in zijn ogen erger te voorkomen. Dat stuk is vertrouwensverlies aan de andere kant van het schaakbord, maar het maakt over enige zetten zijn algehele positie sterker.

 

Teken van een grotere verschuiving

Achter dit hele machtsvertoon gaat een andere verschuiving schuil. Een goede eeuw terug was (West-)Europa, zij het niet als politieke en staatskundige eenheid, de wereldmacht met zijn kolonies wereldwijd. Dit niet-Europese grondbezit of de gebiedsbeheersing was ettelijke malen groter dan de eigen nationale bezittingen. Na de Tweede Wereldoorlog namen de Amerikanen als zegevierende natie de machtsrol over. Rusland deed hetzelfde in Oost-Europa. De Amerikanen waren zo slim een combine te vormen met West-Europa, waarin zij de dominante partij speelden, mede door hun economische kracht. De Russen van hun kant zijn daar met de Oostbloklanden minder in geslaagd. Gaandeweg verloren zij terrein, ook al omdat een aantal landen zich historisch meer Europees waanden dan Russisch. Daarbij nam in economisch opzicht de Russische kracht anders dan bij de Amerikanen af. De koude oorlog hield Moskou niet vol waar het ging om de financiële slagkracht in de wapenwedloop. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Kerry peperde dit deze week nog even in toen hij zei: “Meneer Poetin, u heeft de koude oorlog verloren. Aanvaardt dit nu eens.”

Poetin toont met zijn Krim-slag aan een einde te willen maken aan die verliespartij: tot hier en niet verder. Hij geeft aan met zijn land te willen terugkeren naar een meer gelijkwaardige positie. Hij doet dit analyserende dat de Amerikaanse hegemonie tanende is. Militair is de VS nog oppermachtig, maar één agent kan, hoe breedgeschouderd ook, niet in alle wijken tegelijk aanwezig zijn. En wie de wereld overziet, kan niet anders concluderen dan dat het op vrijwel alle continenten broeit en rommelt. De Amerikanen beginnen er zelf moe van te worden. Daarbij komt dat Amerika het land is met de grootste staatsschuld ter wereld, dat deels door Chinees geld nog overeind blijft, terwijl ditzelfde China ook een hoofdrol opeist op het wereldtoneel. Zo beschouwd ziet Poetin zijn kans schoon in een periode van herverdeling van de machten.

 Na de hegemonie van de Perzen, de Grieken, de Romeinen, met een tijdelijke terugval geografisch gezien naar Byzantium en de Ottomanen, de Midden- en Westeuropeanen, en de Amerikanen is de westwaarts gerichte mars nu bezig de Stille oceaan over te steken. Azië is aan zet.

Of in dit hele machtsspel de persoonlijkheid van de Russische president nog een doorslaggevende rol speelt, kan ik niet overzien. Poetin is geen doetje. Zoveel is duidelijk. Hij leidt een land, dat valt of staat bij de gratie van kracht van bovenaf. Vanuit die positie en dat karakter kan hij zich geen rafelende randen permitteren. Rusland grenst aan drie continenten: Noord-Amerika, Azië en Europa. In schaaktermen speelt Poetin een simultaanpartij. Met het offer van het vertrouwensstuk verwierf hij zich een positie met De Krim als pion, maar wel één die net is gepromoveerd.

Interessante artikelen

We zijn allerwege bezig om gevolgen van de klimaatverandering te bestrijden. CO2-vermindering is hierbij hoofddoel. Het gebruik van fossiele brandstoffen moet de wereld uit. Dat betekent niets meer of


Het conflict betreffende het vermeende gifgasgebruik in de Syrische burgeroorlog geeft niet alleen een treffend inzicht in de internationale politiek, maar ook in de strategie en tactiek van woorden e


Een hartverscheurende misdaad in Parijs kost meer dan tien doden. Omdat de daders de vrijheid in een land niet toestaan. Zij kennen geen ironie, spot of zwarte humor. Achten zichzelf superieur aan and