Warnercommunicatie

"Non nobis tantum nati"

In westerse media wordt de annexatie van de Krim vooral beoordeeld als een voorbeeld van Russische powerplay. Er zijn vele invalshoeken om de kwestie te typeren. Opmerkelijk is dat tevoren deze stap in de openbaarheid dan wel publicitaire verslagen niet aan bod is gekomen. Als de gebeurtenissen in de tijd worden bezien, ontstaat de navolgende reeks. Een voor politici en strategen bekend feit was dat de geschiedenis van Oekraïne een land laat zien, dat in termen van soevereiniteit en eigen bestuur labiliteit vertoonde. Als ‘voormalige’ Oostblokstaat was en is nog steeds de Russische invloed van een dominant karakter. Het land en de bevolking zelf wisten zich verdeeld over een Rusland georiënteerd – ook industrieel en cultureel – oosten en een licht naar Europa hangend westen. Economisch en wat betreft grondstoffen geeft het oosten een sterkere positie dan het meer agrarische westen. Er zat dus een onderhuidse, sluimerende tweedeling in het land. De Oranjerevolutie bracht die deling naar de oppervlakte. De overdracht van de Krim door Chroetsjov aan Oekraïne halfweg de vorige eeuw, waartegenover het gebruik van de Krim stond als militaire uitvalsbasis voor de marine, was lang niet door alle Russische politici positief beoordeeld.

Sinds een jaar of wat groeide de flirt tussen Oekraïne en de EU. Men kon op zijn vingers aftellen, dat dit bij Putin tot reactie zou leiden. Toen recent de bevolking in het westen in opstand kwam, sterk gevoed door een jonge generatie Oekraïners die de corruptie beu zijn met meeliftende uiterst rechtse groeperingen, die van Rusland niets willen weten, dreigde zowel een verwijdering van Rusland als het uiteenvallen in twee landsdelen. Hiermee zou de positie van de Krim, die Rusland als uiterst strategisch beschouwt, in de knel kunnen raken. Dat nooit, zal Putin hebben gedacht en een annexatie, een retourtocht naar Rusland lag voor de hand.

 

Annexatie kwam niet onverwacht, wel onbelicht

Het kan mijns inziens niet zo zijn, dat dit in de politiek-militaire analyses van de EU of Amerika dan wel van de Navo, onbesproken bleef of onverwacht kwam. Zoveel naïviteit kan er bij mij niet in. Anders gezegd: flirten met Oekraïne moet in besloten politieke kringen op deze consequentie zijn geanalyseerd. Daarvan is in de openbaarheid van de zijde van Barosso dan wel Obama niets gebleken. Ook in de media is de annexatie niet aan de orde gesteld. Wel verschenen er artikelen over mogelijke reacties van de kant van het Kremlin op de toenaderingsgesprekken tussen Oekraïne en de EU. Een Krim-annexatie werd niet geopperd, laat staan speculaties of scenario’s over EU-maatregelen in het geval dat dit zou gebeuren. Anticiperende overwegingen bleven buiten het zicht van de democratie.

De terugkeer van de Krim in de Russische moederschoot is nu harde realiteit. De kans dat Putin terugkeert op zijn schreden onder druk van sancties, zoals deze nu in eerste ronde worden uitgeoefend, lijkt mij kansloos. In het scenariodenken van Rusland is deze vorm van drukuitoefening zonder twijfel op de weegschaal gelegd. Putin schaakt. De Krim was een sterke paardensprong op het middenveld. Zijn toezegging dat hij verder niet van plan is in Oekraïne meer militaire stappen te zetten onder de gelijktijdige uitspraak dat hij natuurlijk wel de belangen van Russen in dat land zal verdedigen is een slimme rokade. Zijn koning is naar een veiliger, minder aan te vallen positie verschoven, terwijl een toren vanaf de achterlijn het middenveld in één zet kan betreden.

Aan westerse kant is het opvallend dat Amerika in de persoon van Obama meer kracht zet en van zich laat spreken dan de verdeelde EU. De Amerikaanse president heeft al laten weten, dat militair ingrijpen niet aan de orde is tenzij Navo-partners worden belaagd. Russische minderheden met belangen zijn er immers ook in de Baltische staten, die op zich met verontrusting kijken naar alle bewegingen en elke Putin-uiting met gespitste oren beluisteren.

Energie-oorlog geen optie voor de korte termijn

De Krim is geen zware confrontatie waard. De facto verandert er daar niet zoveel: het schiereiland was al een Russische enclave en voormalig grondgebied. Wat kan het westen nog doen? Rusland pogen te weren uit de verschillende vormen van wereldoverleg is kansloos en zinloos. In teveel kwesties hebben de grootmachten samen met China met elkaar te maken. Noord-Korea, Syrië, Iran, Irak, Afghanistan, Egypte als dit land niet stabiliseert, het labiele Libië, het zijn even zovele belendende schaakborden.

Als een bijzonder drukmiddel worden de energieleveranties genoemd. De EU zou zich minder afhankelijk van Russische olie en aardgas moeten maken met financieel-economische gevolgen voor Rusland, dat al te zeer op inkomsten uit deze brandstoffen leunt. Dat kan, maar is duvels lastig. Een snelle vermindering van de huidige handelsvolumina is allesbehalve een-twee-drie uit te voeren. Noodzakelijke levering van dezelfde brandstoffen uit andere landen kan verhoudingsgewijze maar met mondjesmaat. Noorwegen heeft in de normale handelspraktijk alle kranen al behoorlijk openstaan. Het Noorden van Afrika idem en het betreft onstabiele leveringslanden. Nigeria kan wat betreft olie wel, maar is met LNG (vloeibaar te verschepen aardgas) vooralsnog van geringe bijdrage. Amerika, zo indiceert Obama, kan wel aardgas in LNG-vorm leveren, maar de prijs hiervan is hoog en de installaties aan beide zijden van de Atlantische Oceaan zijn eronvoldoende, zodat een dergelijke vervangingsactie ten minste vele jaren zal duren. Los hiervan neemt de EU dan zijn toevlucht tot schaliegas, waarvan in menige EU-lidstaat de winning wordt afgewezen, om niet te zeggen verfoeid door burgers en milieugroeperingen. Maar goed nood breekt principes.

 

Pittige risico’s

Het alternatief dat de EU-staten in hoog tempo overgaan op duurzame energiebronnen is ook geen actie met uitzicht op de korte termijn. Nog los van het feit, dat de EU er gewoonweg het geld niet voor heeft. Breuklijnen met Russische leveranties leveren als kortetermijnstrategie onaanvaardbare risico’s op en zouden zelfs heel goed de prille economische opbloei in de EU in de knop kunnen doen breken. Is de Krim ons de Krimp waard? Ik zou de uitslag van het referendum hierover nog wel eens willen zien.

Een verzwakkende EU zou bovendien in relatief opzicht Amerika en China, om van andere landen nog maar niet te spreken, economisch dominanter maken. Een langdurige breuk met Rusland zou de EU zelfs definitief op het wereldtoneel naar het derde plan kunnen verwijzen. De Era Europa zou versneld ten einde komen.

Interessante artikelen

Communicatie en strategische communicatie als kritische succesfactor

In mijn boek "Communicatie, een allemanszaak tussen strategie en gelegenheidsdenken" geef ik aan, dat de aanspraak die communicato


Er zullen niet veel landen zijn waar een minister van Buitenlandse Zaken sneuvelt door een leugen of eigenlijk twee van de aard waardoor Halbe Zijlstra nu ten onder ging. Dat pleit voor het Nederlands