Warnercommunicatie

"Non nobis tantum nati"

Het drama met het failliete Griekenland is de tweede akte ingegaan. Eerst was het de garantstelling die al vlug omsloeg in een echte lening. Nu wordt de portemonnee opnieuw getrokken om geld te geven om aan de renteverplichtingen op de vigerende schulden te kunnen voldoen. De media berichten er elke dag over. Experts worden om commentaar gevraagd. De keuze van die experts vertoont tunnelvisie, eenzijdigheid en naieviteit. Die kenners bestaan uit kabinetsleden, de minister van Financiën De Jager voorop, fractiespecialisten en macro-economen. Maar er zitten o.m onbetwistbaar massapsychologische en communicatieve aspecten aan deze mediterrane zuigkolk. Daar horen we bijna niets over.Op deze aspecten ga ik na een kritische voorbeschouwing in.

De reeks van gebeurtenissen is dusver als volgt. Griekenland komt in geldnood. Achtereenvolgende regeringen aldaar hebben in voorgaande jaren gelogen en de staatsfinanciën rooskleuriger voorgesteld dan zij in werkelijkheid waren. Frauduleus gedrag van die politici van niet geringe aard, want eigen volk en EU-collegastaten werd zand in de ogen gestrooid, waarvoor overigens nog niemand ter verantwoording is geroepen. Zwak toezicht vanuit Brussel, want het strekt zich over meer dan een decennium.  Een verenigingslid, dat de kluit zo belazerd wordt normaal de club uitgebonjourd. Zoniet in de EU. Argument 1: we zijn er om elkaar te helpen nietwaar? Ja, degene die buiten zijn schuld in moeilijkheden raakt, maar toch niet hij die anderen misleidt en daar ook nog lang profijt van trok. Argument 2: we zitten met zoveel belangen in Griekenland, verwijdering als lid dat schaadt ons nog meer. Vreemd. Is de EU-constructie en vitaliteit zo gammel, dat één, ook nog relatief kleine, economie de hele EU op grondvesten kan doen schudden?

In onze vaderlandse contreien meldt de minister van Financiën De Jager dat de regels zo zijn, dat Nederland mede garant moet staan en dat er verder geen grote risico's aan de orde zijn. Het betreft een garantie.  Binnen luttele weken wordt deze uitspraak geloochenstraft. De garantie gaat over in contant leengeld. Maar, zo stelt De Jager het volk deze keer gerust: "Geen zorgen, we krijgen het met rente terug." Binnen enkele maanden verslechtert de situatie zo zeer, dat wederom de portemonnee moet worden getrokken. Nu om Griekenland in staat te stellen in ieder geval de renteschulden af te lossen. Daarmee zijn we er niet, want anders zou die tweede lening gewoon in eigen zak kunnen blijven. Het is immers geld voor betaling van rente op schuld,die aan Nederland moet worden voldaan, zodat we het direct weer terug krijgen. Nee, er moeten ook verse contanten naar Athene toe om binnenlandse betalingen te doen, voorbeeld in de vorm van lonen van ambtenaren, want als die geen geld krijgen komt de economie grotendeels tot stilstand en is er van inkomsten en opbrengsten om wat dan ook te betalen voorlopig (voor hoelang?) geen sprake meer.

Geen van de media ondervroeg de minister over het feit, dat hij er zo naast kon zitten in zo'n korte tijd. En waarom we hem nu wel zouden moeten geloven met uitspraken dat de Grieken er wel weer boven op komen en dan hun schulden kunnen inlossen. Het duurt alleen wat langer, belooft hij sussend. Het wordt voor zoete koek aangenomen. Nederland als land dat er naar internationale maatstaven redelijk goed voor staat, is nota bene zelf niet eens bij machte de economie echt goed op gang te krijgen en moet pijnlijke bezuinigingen aankondigen, waartegen alle geraakte groeperingen in opstand komen en een deel van de bezuinigingen wordt voor rust in het huis uitgesteld of teruggedraaid. Zo moeilijk is het hier allemaal al. Hoe denkt de minister dan dat dit zal verlopen in kreupel Griekenland?

Voor mij zijn er twee mogelijkheden. Of De Jager kon niet zover vooruitkijken en de situatie inschatten dat hij de Griekse onmacht en putdiepte zag als een zeer wel mogelijk scenario of hij kon dit wel degelijk voorzien  als een doemscenario en heeft Nederland een rad voor ogen gedraaid. In het eerste geval is hij een waardeloze minister die op dit bestuursniveau niet thuishoort. In het tweede geval schuurt hij aan tegen het criminele. Wij kunnen immers niet de vorige, Griekse regeringen die de zaken mooier voorstelden en eigen volk en de EU in de boot namen, voor frauduleus en onbetrouwbaar uitmaken, om de eigen minister, die ook de rooskleurigheid predikt en de echte balans niet toont, anders betitelen. De als experts opgevoerde macro-economen bieden ook niet veel soelaas. Zij zijn het onderling niet eens en dat is lovenswaardig en geeft al aan hoe complex de zaken liggen.  Dit geeft de neutrale leek-burger de kans om in alle nuchterheid een eigen mening te vormen, waarbij de verschillende opties de onzekerheid benadrukken.  Maar zij bieden verder geen spat van een oplossing. Het heeft er veel van weg, dat er helemaal geen oplossing is. Dat wil zeggen, zij zijn wel unaniem van oordeel, dat Griekenland alleen weer op het droge kan kruipen als de schuldenlast afneemt en daarmee ook de renteverplichtingen lager komen te liggen en vervolgens de rente op nieuwe leningen lager uitvalt. Om dit te bereiken moeten we een deel van de schulden kwijtschelden. In het jargon heet dit afstempelen. In alledaags Nederlands komt dit neer op: "Beste Nederland, neem je verlies, halveer de Griekse schulden door ze voor eigen rekening te nemen." Nooit van De Jager gehoord dat dit een uitkomst zou kunnen zijn. Nooit is Nederlanders gevraagd of ze op voorhand bereid zouden zij honderden miljoenen, misschien wel miljarden cadeau te geven. Ik vind dit geen oplossing van de macro-economen. Daarvoor hoef je geen jarenlange academische studie te volgen. Hoe verlicht je iemands schulden? Nou, door ze voor jouw rekening te nemen. Andere suggesties zijn: geef de Grieken meer tijd (overigens moeten ze dan meer rente betalen) en laat ze geld binnenhalen door staatsbedrijven te privatiseren. Dit toont meer economisch inzicht. Maar het zijn vooral theoretische  rekenkundige, kwantitatieve oplossingen en juist hier komen massapsychologische aspecten om de hoek kijken. Maar zover zijn de media nog niet als het gaat om de uitnodiging van deskundigen. Alsof het alleen om koele rekensommen gaat. Eenzijdige informatie derhalve. Tunnelvisie als het gaat om: wie hebben er verstand van? En welke factoren spelen er nog meer mee als het gaat om een zichtbare haalbaarheid?

De Nederlandse politici houden zich ook gedeisd op een enkele dwarsligger na. Dit beeld kennen we. Of hun partij zat in de vorige regering, die binnen de EU Griekenland zover heeft laten komen of ze zitten in de gedoogcoalitie en durven de EU niet voor een voldongen feit te stellen: Nederland doet hier niet aan mee. Het is een ingezeepte helling. Wat de media doen, is aan de opvarenden van de Titanic, die in dit geval bestaan uit de scheepsarchitect, de investeerders en de bouwmeesters, vragen of het schip bestand is tegen ijsbergen, terwijl ze al in ijsbergenwater varen en de eerste botsing al heeft plaatsgevonden. Dat vraagt om deemoedig besef van onder- en overschatting. Een diepe kniebuiging en schaamvolle aftocht. Kom daar eens om.

Het argument voor die schuldsanering luidt nu, dat, als we dit niet doen, de strop nog veel groter wordt en wij ons vergeleken bij de bankencrisis nog veel dieper in ons vlees zullen snijden. Welnu, onze leiders/experts hebben het antwoord inmiddels gegeven: Ja, de constructie van de EU is gammel, zodat bij de teloorgang van een relatief kleine economie de hele EU wankelt.  Als de wiedeweerga moet die constructie worden aangepakt en gewijzigd, zou je redeneren. Weg zomerreces, inleveren die ATV-dagen, het Europese schip is lek.  Je gaat toch niet verder met een getouw dat zeer waarneembaar weeffouten oplevert en gaten laat vallen. Heel achteraf concludeert men nu dat Griekenland eigenlijk nooit tot de EU had mogen worden toegelaten. Mag ik dan nu gelijk een herijking van Bulgarije en Roemenië, waar ook corruptie tiert en de economie in de onderdivisie verkeert? En zullen we dan Servië toch maar niet belonen met een eerste aanzet tot EU-entree, omdat ze met veel tegenwerking en de andere kant opkijken een militaire massamoordenaar na 15 jaar schoorvoetend op het vlliegtuig hebben gezet en ook geen verrijking zijn van de roedel.

Dat hoor ik niet van politici of macro-economen. Ook de banken krijgen hier weer een dreun, want het heet dat zij de eerste zijn, vooral in Frankrijk en Duitsland, die verlies lijden bij schuldverlaging door forse afschrijvingen op hun belangen. De banken trillen nog na van de Amerikaanse hypotheekcrisis die overging in een totale economische crisis. De oorzaak toen?  Onverantwoorde leningen en te risicovolle producten en infectueuze verbindingen. Gelukkig gingen niet alle banken de fout in, maar de meer prudente, lijden evenzogoed onder het nu belabberde bankimago en daarmee ook hun klanten. Nu gaan we beleven dat banken andermaal risicovolle leningen blijken te hebben verstrekt aan zwakke EU-broeders op een schaal die ver negatief doorslaat. Ook nu weer is er in feite sprake van opportunistische producten in de vorm van staatsobligaties zonder concreet onderpand. Hebben die expert-bankiers dit met zijn allen niet voorzien? Dan hebben ze zich ten tweede male gediskwalificeerd. Zagen ze het risico wel, maar dachten ze dat de ijsbergen wel uitbleven, dan zijn het avonturiers. Dat mag, maar niet met andermans geld of ten koste van een niet meebeslissende klant/belastingbetaler.

De communicatieve aspecten zijn duidelijk. Mooipraterij, bewust onvolledige informatieverstrekking of verhulling van incompetent gedrag. Niks integriteit, geen transparantie en gebrek aan rationele dialoog. Gooi al die gedragscodes maar weer in de prullenbak. Ze kunnen allemaal worden vervangen door een simpele beginselverklaring: zolang mensen zijn betrokken bij activiteiten zullen er menselijke fouten vallen en zullen er onverantwoorde risico's worden genomen, bij voorkeur op kosten van een ander. Het eerste is aanvaardbaar. We zijn feilbaar en niet perfect. Het tweede is te voorkomen, maar o zo lastig uit te roeien. Want als we ergens goed in zijn, is het de ander uitkleden.

Massapsychologische aspecten zijn er ook aan het Griekse drama. De Grieken worden nu aangezien voor klaplopers, Europeanen met een slechte belastingmoraal en de leden van een onbetrouwbare zuideuropese cultuur. Terecht of niet, geen volk zal zo'n oordeel van buitenstaanders aanvaarden en dus is verzet te verwachten. Als deel van de oplossing wordt voorgesteld of afgedwongen, dat Griekse staatsbedrijven moeten worden verkocht.  Om te beginnen leveren gedwongen verkopen altijd minder op, zo leert ons de praktijk. Ten tweede staan die staatsbedirjven er zelf niet erg florissant bij anders zat de hele economie van Griekenland niet zo in het slop. Dus wie koopt die slecht draaiende overheidsbedrijven op met, naar het heet, verwende medewerkers, die de markttucht zullen verafschuwen. Ten derde, als deze bedrijven al zouden kunnen worden aangeduid als tafelzilver, dan kun je dit maar één keer verkopen en komen de Griekse bezittingen grotendeels in buitenlandse handen. Of dit de economie zal bevorderen, wie zal het zeggen? Zware reorganisaties liggen voor de hand. Het is zonder twijfel een psychische dreun voor een trots volk. De bezuinigingen zullen velen raken met kans op een mistroostige stemming. Juist in tijden dat harder zal moeten worden gewerkt dan ooit tevoren, waarbij de vruchten, zo er winst zal zijn, direct moet worden afgestaan en dat voor vele jaren. Hoe raakt dit de volkspsyche en volharding? Griekenland moet jarenlang een meer dan gebruikelijke economische bloei kennen (hier is geen enkele garantie voor, minister De Jager!) willen de afbetalingen haalbaar zijn en zoden aan de dijk zetten. De huidige generatie van 20 tot 30-jarigen Grieken zullen over tien jaar het roer overnemen en nog steeds moeten bloeden voor de deconfiture van hun ouders en hun politieke leiders van twintig jaar of langer geleden. Hoe groot achten we de kans, dat zij de kont tegen de krib zullen gooien en tegen de EU zullen zeggen?: " Ga het maar verhalen op de vorige generatie, wij zijn er niet schuldig aan." Hoe langer de afbetalingstermijn, des te meer kans op weerstand. Dit is verweer uit een andere discipline tegen de suggesties en hun vermeende haalbaarheid van de macro-economen. Ik zou ook nog wel eens een cultuursocioloog over de affaire willen horen en zien. Of een geschiedkundig econoom over het verloop van zaken in vergelijkbare situaties in het verleden,zoals herstelbetalingen.

Want hoe we het wenden of keren, de Grieken hebben mooie namen, maar niemand wil worden aangesproken als Mr. Ikesiapoulos.

Interessante artikelen

De ISIS-beweging heeft haar doel duidelijk gemaakt. Het zal niemand verwonderen. De opstandige beweging wil een orthodoxe, islamitische staat vestigen. De bevolking, laat staan de tegenstanders in het


De Ondernemingsraad van KLM roert zich nu de problemen bij KLM en tussen de gefuseerde partners grote spanningen te zien geven. Spanning lag van meet af aan in dit bedrijfshuwelijk besloten. KLM is in