Warnercommunicatie

"Non nobis tantum nati"

Met het begrip ontoerekeningsvatbaarheid krijgen we nog heel wat te stellen. Wat maakt iemand en wanneer is iemand ontoerekeningsvatbaar? Iemand steelt een pakje kauwgom. Dat noemen we niet ontoerekeningsvatbaar. Een fiets dan, pleegt een inbraak, begint een agressieve knokpartij? Allemaal toe te rekenen.

Als iemand in de war is dan of gestoord? Ook niet zonder meer. Deskundigen spreken van ontoerekeningsvatbaarheid als er sprake is van zeer uitzonderlijk (wan)gedrag waarbij er duidelijke aanwijzingen zijn van een geestelijke stoornis. Iemand is als het ware zichzelf niet en handelt ver buiten de orde. Buiten wat we normaal gedrag noemen. Van ontoerekeningsvatbaarheid kan pas worden gesproken na een daad en een psychisch onderzoek, waardoor vervolgens de verantwoordelijkheid van de persoon in kwestie niet langer van toepassing wordt verklaard. Niet gemaakelijk. Neem dit voorbeeld dat recent gebeurde.

Een man rijdt meer dan 200 kilometer per uur op de snelweg waar 120 de grens is. Hij is onder invloed van een combinatie van drank en drugs. Zijn advocaat stelt dat hij op dat moment door die ‘cocktail’ ontoerekeningsvatbaar was? Is die advocaat dan ook psychiater? Als de rechter hierin meegaat, moeten we constateren dat de maatschappij sterke drank toestaat en soft omgaat met lichte drugs, terwijl die combinatie ontoerekeningsvatbaar kan maken? Je mag er niet mee rijden, maar de bestuurder ging dat wel doen. Was hem dat op dat instapmoment al niet aan te rekenen? Vreemde samenleving. Het lijkt mij dat die maatschappij die drank en drugs toelaat al ontoerekeningsvatbaar is. Zover gaan we niet.

De man in kwestie week wel uit toen hij een wegversperring zal opdoemen. Vreesde dus zelf voor de klap, maar reed die klap ontwijkend wel achterop een andere auto, die in de file op een andere rijbaan stond, waarvan de bestuurder om het leven kwam en diens vrouw voor haar leven werd verlamd? Er zaten ook nog kinderen in die onschuldige wagen. Niet op dat moment toerekeningsvatbaar, bepleitte de advocaat van de doodrijder.? Je kunt dus ontoerekeningsvatbaar zijn en tegelijk heel rationeel handelen. De bestuurder was toch niet gestoord toen hij drank en drugs tot zich nam. Die verantwoordelijkheid blijft. Je hebt niet het recht jezelf gestoord te maken zou in de wet moeten staan.

Ik heb net als u vernomen wat het IS-regime andere mensen aandeed. Te gruwelijk voor woorden. Onvoorstelbaar, maar het gebeurde. Aan de lopende band. Moeten we nu heel IS ontoerekeningsvatbaar verklaren? Ik kom die overweging nergens in alle artikelen en discussies tegen? Collectieve waanzin. Wel dat we terugkerende IS-gangers er goed over moeten ondervragen? Ook echtgenotes.

De dader in de zaak Anne Faber bestuurde een auto, pakte een vrouw en geen man, reed vervolgens naar zijn oude woonplaats Zeewolde en verkrachtte en vermoordde haar daar of dit laatste misschien wel in omgekeerde volgorde om vervolgens het lichaam te verbergen. Die reeks handelingen zouden hem niet kunnen worden aangerekend? Je kunt dus geestelijk gestoord zijn en tegelijk een serie logische handelingen verrichten, die bij volle bewustzijn worden uitgevoerd. Psychiaters zijn niet te benijden.

Nu de verantwoordelijkheid van zinnig denkende, ongestoorde mensen. In beginsel kan elk mens voor korte of langere tijd ontoerekeningsvatbaar gedrag vertonen. Dit voorkomen, laat staan op voorhand onmogelijk maken, is uitgesloten. Pas wanneer iemand zwaar in de fout gaat, kan de rechtsstaat optreden. Dat optreden omvat doorgaans een gevangenisstraf en tbs-behandeling op basis van psychisch onderzoek. Wanneer dit laatste om wat voor reden dan ook niet gebeurt, loopt de samenleving het risico van herhaling. Het lijkt mij dat die samenleving te allen tijde verantwoordelijkheid heeft om dit te voorkomen. In de Faber-zaak heeft de rechtsstaat die verantwoordelijkheid niet getoond. Het is nu denkbaar dat de dader ten tweede male wordt veroordeeld en wel wordt onderzocht en dus tbs krijgt. Maar ook dat kent een grens in de tijd. Levenslange opsluiting kennen we niet. Want we hebben ook nog de betwijfelbare regel, dat iemand een tweede kans moet krijgen. Dat kan in geval van deze dader dus zelfs een derde kans worden. Wanneer geldt de verantwoordelijkheid van de samenleving en dus haar toerekeningsvatbaarheid eigenlijk?

Bovendien kan het ook nog allemaal een genetische oorzaak hebben. Ingebouwde aanleg voor geestelijke gedragsstoornis, dan aandrang, dan daadwerkelijke uitvoering en vervolgens onderzoek dat die genetische bepaaldheid uitwijst. Mogen we dan besluiten die zwakte vooraf te herstellen of weg te nemen door genetisch in te grijpen? We naderen die kunde. Dat belooft nog een lange en zware discussie te worden. Neemt de onderzoekscommissie naar de verantwoordelijkheid inzake Anne’s dood dit allemaal mee? Het lijkt mij goed, gezien de ernst van de zaak, niet een onderdeel te bezien, maar het totale proces en probleem waarvoor we ons gesteld zien. Verantwoordelijkheidstoewijzing is nu eenmaal een langetermijnverantwoordelijkheid.

Interessante artikelen

Afgezien van de persoonlijke woorden gericht tot zijn moeder en zijn overleden broer Friso zal de troonrede 2013 van Koning Willem Alexander vooral worden verbonden aan het woord participatiesamenlevi


Je bent er één uit duizenden. Zo kunnen we soms iemand complimenteren, als we deze uitspraak interpreteren als iemand een goede helper is uit duizenden die neutraal aan de zijlijn bleven staan. We bed


Ter verdediging van de gewelddadige jongelui, die in Eindhoven een andere jongeman tegen de grond sloegen en zeer gericht natrapten, was er prompt een advocaat die vraagtekens zette bij de verspreidin