Warnercommunicatie

"Non nobis tantum nati"

Communicatoren achten het een belangrijk deel van hun functie om de gebeurtenissen in de buitenwereld te analyseren om vandaaruit vast te stellen wat van relevante invloed is op het doen en laten van hun organisatie. Commercianten en marketeers beschouwen de markt, communicatoren in beginsel de hele wereld. Toenemende kanttekeningen bij het functioneren van de democratie zou laatstgenoemden ter harte moeten gaan. De EU-crisis is een testcase als geen ander voor het democratische gehalte van de politiek.

Dit artikel gaat over de wijkende democratie, maar neemt een aanloop vanuit de Griekse schuldencrisis. Wie geïnteresseerd is in een meer uitgebreid essay, waarin ik tot de slotsom kom, dat democratisch rationalisme een oplossing zou kunnen zijn, verwijs ik naar mijn boek De Zachte Diamant (2011, Free Musketeers, Zoetermeer). Op deze kennissite schreef ik in juni over de Griekse crisis, dat ik niet begreep, dat nieuwe leningen de Hellenen zou helpen er bovenop te komen en dat de politici het volk aldaar het volk niet zouden kunnen overtuigen een decennialange welvaartsdemping te accepteren. Het is sindsdien alleen maar erger geworden. Allerlei toezeggingen lopen vertraging op. Geen wonder. Een generaties durende cultuur van een matige belastingmoraal en leven op de pof wordt niet met bezuiniginsbesluiten omgezet in een andere volkshouding. Dat lukt in geen enkel land.

Wist ik het beter dan een deel van de economen of politici? Niet als het om economische deskundigheid gaat. Maar de feiten wisten het beter en de kennis uit andere disciplines. Ik begin met dit laatste. Een wezenlijke cultuuromslag vergt voor een organisatie vijf tot tien jaar (organisatiesociologie, bedrijfspsychologie, interne communicatie en bedrijfskunde). Twee zware voorwaarden voor zo'n omwenteling zijn eenheid van het bestuur en vervanging van sleutelfunctionarissen en van de heersende, materiële structuur als verhoudingen, verantwoordelijkheden, bureaucratische regels en afspraken (organisatiekunde, personeelskunde). Op het niveau van een staat betekent dit een wisseling van de wacht op duizenden plaatsen, verandering van wetten en de eliminatie van de oude structuur en bestaande, nu in de weg staande regels. De eenheid van bestuur veronderstelt eensgezindheid tussen de politieke partijen en in feite een bestuursaanpak die boven de partijen staat. Dat zo'n omslag of essentiële overgang geen zaak is van maanden maar van jaren en op nationaal niveau eigenlijk van tenmninste één hele generatie zal de actuele situatie in Egypte bewijzen. Mubarak mag dan weg zijn, het oude regime, in dit geval de militairen, zijn niet vervangen of tot het kazerneterrein verwezen en alle connecties tussen ambtenaren en leger evenmin. Om in dit geval van de bezittingen van het militaire regiem in sectoren als industrie en landbouw maar niet te spreken. Ons dekt ons.  De machtsstructuur steunt op de machtscultuur en deze heeft een dna zo oud als de piramides (antropologie, geschiedenis, staatskunde).

Maar zelfs op economisch terrein moet toch worden geconcludeerd, dat de feiten alleen maar de discipline van de rekenkunde nodig hadden om tot de vaststelling te komen, dat de redding van Griekenland een verloren zaak was tenzij het oude systeem van doorgaande leningen zou worden voortgezet. Die cijferfeiten zijn als volgt. De Griekse staatsschuld beliep meer dan 400 miljard euro. Griekenland kon en kan dit niet terugbetalen -ophoesten is een passender werkwoord. Het land kon zelfs de rente over de schuld niet meer opbrengen. Er werd dus geleend om aan de rentebetalingen te kunnen voldoen, omdat anders het faillisement in één klap een feit zou zijn. De facto betaalden de leenlanden dus hun eigen rente-ontvangsten.  Inmiddels hebben vooral de banken de waarde van Griekse obligaties afgewaardeerd. De staatsschuld loopt hierdoor terug (als alles straks blijkt te kloppen !?) naar circa 250 miljard euro.

Bij een rentepercentage van 5% (lager dus dan ze nu is) kost dit de Grieken elk jaar  € 12,5 miljard. Verlaging van de schuld (aflossing) om tevens een verlaging van de rente-aflossing te bewerkstelligen stel ik op een jaarlijkse € 5 miljard. Samen 17,5 miljard euro. Dan doen de Grieken er ruim 40 jaar over om hun schuld af te lossen. Ze moeten dus elk jaar de staatsuitgaven 17,5 miljard euro lager doen zijn dan de staatsinkomsten. Inlopen zogezegd. Hoe? Een dergelijk inkomsten- en uitgavepatroon is zelfs de goed draaiende EU-landen niet gelukt, want in nagenoeg alle EU-landen is de staatsschuld, ook in de goede tijden, alleen nog maar gegroeid. Wie, bij Zeus, kan op basis van deze feiten aannemen, dat het de Grieken wel gaat lukken. is er geen duit over voor investeringen in vernieuwingen, innovaties, uitbreidingen en wat dies meer zij. De groei moet dus uit de hemel komen vallen  Inmiddels wordt ook het financiële skelet van Italië zichtbaar, wankelt Spanje en bibbert Frankrijk. Portugal en Ierland knielden al. Een nuchtere conclusie is; het systeem wankelt. Geld bijdrukken is de oplossing die uit sommige kringen opklinkt. Het zal economisch wel kloppen, maar tegenover dat gedrukte geld staat geen enkele reële waarde.

Heel Europa is besmet. Geen wonder dat er ook economen en politici zijn die zeggen " kappen met dit eindeloze infuus". Uit de euro en uit de EU. In medische termen: om het lichaam EU te redden moet lichaamsdeel Griekenland worden geamputeerd. De voorvechters van doorgaan op de doodlopende weg passen een chanterende dreiging toe. Als we Griekenland niet helpen en uit de EU zouden werken, wordt de schade aleen nog maar groter, houden ze ons voor. Hun remedie is rekken en voorlopig schuldenposities op de toekomst afwentelen of, zoals het ging, vooruitschuiven en dan ondertussen het toezicht en ingrijpingsvermogen van de EU versterken, opdat dergelijke crises in de toekomst niet meer mogelijk zijn. De rest van de wereld moet dit dan ook maar accepteren en ondertussen liefst nog bijspringen op de Risicocarrousel.

Over naar de wijkende democratie. Het wordt buitengewoon boeiend om te zien hoe het verder gaat met Griekenland en Italië. In Griekenland hebben de politieke partijen zich verzameld onder een technocraat, maar daarmee zijn ze nog niet verenigd. In Italië is sprake van een zakenkabinet. Weliswaar democratisch geïnstalleerd, maar niet gekozen uit het politieke systeem. Kan dit kabinet van professoren, zoals een krant het omschreef, bereiken wat een partijpolitiek samengestelde regering niet voor elkaar kreeg? Als dat zou lukken, wat zegt dit dan over de voorkeur in democratische landen voor regeringen, die uit verkiezingsoverwinningen voortkomen, meestal op basis van coalities, omdat zelden een partij de volledige meerderheid haalt. Moeten we dan niet materiedeskundigen prefereren boven vaak semideskundige en door hun partijlijn gemangelde politici? Ofte wel moeten we niet een staatsbestuur volgens het democratisch rationalisme overwegen, zoals ik dit in De zachte diamant bepleit? Feit is, dat zich onder de landen met de grootste staatsschulden ook vrijwel alle democratieën scharen. Is dit nu een gevolg van het verschijnsel, dat politieke partijen wel zeggen het land te dienen, maar uiteindelijk altijd uit zijn op macht en daarmee op een positie om hun ideologie te doen zegevieren, ook al blijkt deze lang niet voor iedereen zaligmakend.  Of omdat democratie stem- en keuzevrijheid inhoudt, vrijheid en marktvrijheid in elkaars verlengde liggen en daarmee de keuze voor kapitalisme, dat een voortdurende marathon vertegenwoordigt met geld uitkerende hordes, mits genomen,  maar geen finish. De pursuit of happiness met geld en bezit als drugs.

Gesteld dat het rekken en strekken lukt, dan nog staat de EU voor de opgave de EU-instituties (commissie, parlement en centrale bank) sterker te maken. 27 Landen, waarvan er 10 ook nog eens niets met de euro hebben, moeten dan hun souvereine posities willen minderen. Er zijn om te beginnen al helemaal geen politieke partijen op EU-niveau. Het Europese parlement steunt als het ware op 200 partijen, verdeeld over al die lidstaten. Staatshoofden mogen in eigen land een zekere macht hebben, op Europees niveau geldt dat dan niet meer. Het duo Merkel-Sarkozy kan toch niet worden beschouwd als representatief voor democratisch besturen op EU-plateau. Staan regeringsleiders van lidstaten een groter deel van de zeggenschap af aan Eurocommissarissen? Dat zijn majeure stappen, waarvoor vele jaren van overleg nodig zijn en wijziging van verdragen.  En al die tijd moet het stelsel dat lek is, als boot blijven drijven zonder dat het lek wordt gedicht. Pompen en hozen is dan het devies op weg naar de haven die we nog moeten ontwerpen.

Arnold Grunberg schreef op 22 november in zijn column op de voorpagina van De Volkskrant: " Het ironische is, dat de Euro en de EU vermoedelijk alleen gered kunnen worden  met behulp van verlicht absolutisme. Maar liever een technocraat als absolute vorst dan een generaal." Op zijn manier zegt Grunberg, dat als de nood echt aan de man komt en de partijpolitieke democratie faalt, verlicht absolutisme (vermoedelijk) uitkomst kan bieden.  Ik vermoed dat hij Stalin, Mao of Pol Pot, alle drie geen generaals, niet tot de categorie van technocraten rekent. Absolutistisch waren ze wel en verlicht ook, maar dan vooral in eigen ogen. Voor mij is een technocraat iemand die geen ideologie of politieke doctrine aanhangt, maar iemand die lid is van de Partij van de Flank; het acroniem van Feiten, Logica, Argumenten, Neutraliteit en Kennis. Het volk zou onder het democratisch rationalisme stemmen op de, gegeven de omstandigheden, meest gerede deskundigen.

Ondertussen speelt zich binnen de EU en op onze mediterrane flanken een machtige, vierdelige casus af. In Griekenland moet een technocraat vanuit partij-overstijgende belangen diezelfde partijen en in het verlengde het volk in één spoor houden. In Italië moet blijken of de professoren en zakenlieden toch geen ideologen zijn en door het volk wel worden vertrouwd en geaccepteerd met hun bezuinigingsprogramma. In Egypte zal duidelijk worden of de revolutie echt doorzet en in een opstand van alles bijeen een jaar de oude structuren en machtshebbers kunnen worden vervangen door partijvertegenwoordigers die a) de democratie aanhangen en b) het land willen dienen en niet zichzelf. In Libië tot slot zal blijken of het volk tot eensgezindheid is te bewegen door de oude cultuurgrenzen en twisten tussen stammen te slechten en het belang van het land te stellen boven archaïsche structuren en belangen.

Wat valt er voor communicatoren te leren, niet in algemene zin, maar in vakmatig opzicht soor antwoorden op de volgende vragen.  In hoeverre brengt de moderne wereld van informatie en communicatie voorheen enigszins informatief geïsoleerde samenlevingen tot ander gedrag? Is hoge nood inderdaad die harmoniemakelaar of afdwinger, die individuele belangen doet overstijgen? Is kennis te verkiezen boven ideologie? Welke informatie-, voorlichtings- en communcatieprocessen worden toegepast en met welk effect of met welke perceptie bij het volk? Schakelen die nieuwe leiders communicatiedeskundigen in? Welke rol spelen de binnenlandse media? Gaan democratisering, zakelijke aanpak en mild absolutisme samen met vrijheid van pers en meningen van individuen? Om slechts zeven aspecten te noemen.  Het wordt kortom een arena van praktijkcolleges met communicatoren op de tribune. Helaas niet interactief.

Interessante artikelen

Er is onmiskenbaar een teneur om korte zinnen te schrijven. De moderne media en hun kosten leggen hun format dringend op. Wie twittert een mooie zin van 50 woorden? Het argument is dat men in een lang


Volgens wetenschappers en andere nuchtere denkers is astrologie volslagen onzin. Alsof die zon en zijn planeten ons determineren. Alsof er geen octillion andere hemellichamen zijn. In dit artikel geef