Warnercommunicatie

"Non nobis tantum nati"

Leef ik nog wel in het zelfde Nederland van 30, 40 jaar geleden. Dan bedoel ik niet de maatschappelijke en technische veranderingen zoals we die allemaal kennen. Nee, ik duid op de moraal. De hausse aan affaires is opvallend. Is dit een actueel verschijnsel van de moderne moraal of gaat de openheid (communicatie) verder dan toen door moderne media?

Even een actuele opsomming. Een groep aan projectontwikkeling gebonden zakenlieden fraudeerde op tot dan ongekende schaal. Deze sector lijdt bovendien al lang aan een structurele moraalziekte. Bankiers graaiden en bedachten klantonvriendelijke producten. Priesters bleken verkapte pedofielen. Overheidsdienaren namen het niet zo nauw met de onpartijdige noodzaak van relaties (wethouder Roermond, gedeputeerde provincie Noord-Holland en enige burgemeesters). Directeuren van Woningbouwcorporaties gingen gewaagde, risicovolle financiële constructies aan. In één ziekenhuis geeft een verdwaasde neuroloog jarenlang foutieve diagnoses en operatieopdrachten af (Twente), in een ander opereert de afdeling cardiologie met de dood als gevolg (Spijkenisse). Rechters laadden de schijn van persoonlijke betrokkenheid op zich. Een sociaal-psycholoog foefelt met de uitkomsten van tientallen wetenschappelijke onderzoeken en hij lijkt de enige niet te zijn. Een hele disciplinaire wetenschapstak is door de fraudebliksem getroffen. Islamitische kinderinternaten werken illegaal. Ook Nederlandse renners gebruikten doping. Een topadvocaat ontdook of verwaarloosde zo wat elke belasting of witregel denkbaar.

Is de moraal in deze egocentrische en geïndividualiseerde maatschappij in ongerede geraakt? Gebeurde dit –zeg – 50 jaar geleden ook, maar werden affaires in eigen kring afgedaan en met de mantel der Eigenliefde afgedekt? Of komen zaken door de alom tegenwoordige informatiedistributie en –toegankelijkheid  sneller aan het licht? Is het een reeks van incidenten, die net in deze tijd samenlopen, of is er sprake van structurele oorzaken?

De priesteraffaire bleek een wereldwijde immoraliteit. Een aanwijzing voor een structurele weeffout, zijnde het celibaat? Zij ontspon zich al decennia We moeten vrezen voor de tijden daarvoor.

Projectontwikkeling is sinds oudsher corruptiegevoelig. Schaalvergroting van de projecten leidt ook tot volumevergroting van de fraude. De winstverlokking is groot, de straffen zijn mild.

Als overheidsdienaren soms moeite moeten doen om een voetbalclub overeind te houden, waar zelfs bankzittende spelers een modaal jaarsalaris per maand verdienen, dan moeten we niet gek opkijken als die bewindslieden hun eigen prestatie ook wel wat hoger beloond willen zien. Hier speelt benchmarking een funeste rol.

Wie meefietst zonder doping komt per etappe na de sluitingstijd binnen. Dus moet je wel als pedaleur. De tour de force die fietsrondes vereisen, is onmenselijk zwaar en het grote geld lonkt.

Sinds de nonnen weerbaar en geëmancipeerd zijn, zijn kinderen de opvolgende weerloze groep. De sociale controle werkt hoogst onvoldoende. Als iemand in de omgeving faalt, wordt de klokkenluider slecht betaald en als verrader bestempeld.

Elk van de affaires heeft zijn eigen verklaringen, die niet per se de mijne zijn. Dat de informatiemaatschappij sneller zaken tot het daglicht brengt, is duidelijk. Evenals de mediaketting is daarna ontstaat. Opvallend is wel, dat er bij de daders zelfs vaak geen sorry van af kan. Als dit al gebeurt, zoals de schuldbelijdenis van de frauderende wetenschapper. Tegelijk met je publieke schandpaal een boek uitbrengen is andermaal bijna geniaal manipulatief. Voor sorry koop ik niets. Jarenlang bedrog kan niet zonder voortdurende bewustheid en vertegenwoordigt geen misstap maar een uitgekiende marathon.   Waarom deed je het? Waarom, dat wil ik weten, als de amateur-psycholoog, die elk mens met ervaring is.

In deze tijden roepen we, communicatoren niet het zachtst, om integriteit, openheid, transparantie, vermijding van reputatieschade. Terecht, maar bijna van de weeromstuit gaan we in de fout. Als we meer zicht krijgen op het waarom, weten we beter waar de oplossing moet worden gevonden.

Het toverwoord en –middel dat opgang doet, is meer Toezicht. Of in de vorm van zelfregulering (dat dus nooit, want de werking hiervan kennen we uit de tijd van die oude Mantelkringen), of een onafhankelijke toezichthouder. Zie ook de roep in de Engelse media-affaire. Maar we hebben al zoveel toezichthouders. Die heten politie, justitie, bewakingsdiensten, notarissen en accountants, allerhande controlediensten van de overheid, raden van commissarissen. Nog meer toezichthouders? Dan wordt dit de grootste beroepsgroep van de toekomst! Onbetaalbaar. Of…? Ik ben er bij nader inzien sterk voor. Als zij hun werk goed doen, hebben we namelijk al die andere graemia en controlediensten niet meer nodig. Dat werkt kostenverlagend en bevordert dus de economie. Nog beter is natuurlijke een gedegen opvoeding en scholing als het om moraliteit gaat, maar dat is een beschavingsproject en behoeft dus evolutionaire tijdeenheden.

Interessante artikelen

Een aanzet om te komen tot een overzicht van wetmatigheden, die ten grondslag liggen aan het informatieverkeer, ten einde te geraken tot een meer exacte benadering van het communicatieproces. Als defi


Ede scheelt maar een letter van Eden. In Ede woont de gelukkigste bevolking van Nederland. In Rotterdam ligt de score lager, maar op de schaal van 0 tot 100 vind ik het nog altijd respectabel hoog. Ec


Het klimaat zelf toont naar alle waarschijnlijkheid een opwarming. Het geldklimaat daarentegen daalt tot onder het vriespunt. De banken hebben sterkere buffers, maar de EU-lidstaten zijn door hun buff