Warnercommunicatie

"Non nobis tantum nati"

In het westen van de Atlantische Oceaan ligt een gebied waar soms schepen en vliegtuigen op mysterieuze wijze verdwijnen. Althans zo luidt de mythe. Het wordt de Bermuda Triangle genoemd. De EU lijkt verzeilt te raken in zijn eigen gevaarlijke driehoek. Alleen gaat het in dit geval om een driehoek van tijd, met klimaatverandering, geld en energie als zijden. Ik behandel eerst de EU-problemen en eindig met de positie van communicatie daarbij.

De aanwijzingen dat er een verandering van klimaat gaande is, worden sterker en sterker. Her en der treden natuurverschijnselen op die hiernaar wijzen. Niet alleen de krachtigheid van die verschijnselen, maar ook de concentratie in de tijd wijzen op een klimaatgedrag, dat niet kan worden veronachtzaamd. Dit haalt de sceptici die een klimaatverandering afwijzen, omdat de door de mens veroorzaakte CO2-toeneming geen oorzaak zou zijn, de wind uit de zeilen. Mensenschuld of zonnezaak, het maakt niet uit. Rampweer, droogtes, stijgend water of wat dan ook, bedreigen de leefbaarheid in veel werelddelen. Dus maatregelen zijn hoe dan ook geboden.

Hoe past dit in die driehoek?

Als de mensheid een hoofdoorzaak ziet in de stijging van CO2, die onmiskenbaar is en even onmiskenbaar bijdraagt aan opwarming, dan is de overgang naar duurzame energie of vormen die minder uitstoot van broeikasgassen opleveren, geboden. Is de zon oorzaak dan wordt de reden voor ingrijpen er niet anders van. Of het nog tijdig helpt of niet, niets doen is geen optie. Mensen zijn geen kikkers in heter wordend water, toch? Die energietransitie vergt links of rechtsom, wil zij nog enig effect hebben, een enorme inspanning over lengte van jaren. Echte resultaten zullen minstens pas over 50 jaar mogen worden verwacht, zoniet later. En dan moeten we morgen voluit aan de slag.

Probleem Eén is, dat we eerder schoorvoetend bezig zijn dan voluit. Veel landen hebben trouwens nog wel wat andere zaken aan hun hoofd. Afgezien van oorlogssituaties gaat het dan om hongersnood, bestuurlijke instabiliteit en interne, politieke twisten van niet geringe aard. In de EU, dat op dit front van vraagstukken rust kent, zijn de verschillen in tempo al groot. Duitsland voerde de afgelopen jaren een fors programma uit met wind- en zonenergie. Dit ging zo voortvarend dat de bestaande markt werd verstoord. Zo zorgt o.a. een overschot aan elektriciteit voor lage tot negatieve marktprijzen. Nederland daartegenover loopt achteraan in de transitieactiviteiten. Door het eigen gas lijdt ons land aan de wet van de remmende voorsprong. Eenheid van beleid in de EU is er niet. De duurzaamheidsdoelen gelden EU-breed, maar er staan geen sancties op. Dat is ook vrijwel ondoenlijk. Elk land is op eigen manier bezig. Vooralsnog is ironisch genoeg het eigenlijk niet gewenste kolengebruik de afgelopen jaren fors toegenomen. Zelfs in gasrijk Nederland, nota bene. Zo complex ligt het. Voor extra en snelle de investeringen in nieuwe energiealternatieven is in alle landen onvoldoende geld. Bijkomende venijn is, dat een forse aanpak van verdedigingswerken tegen weerrampen veel extra energie vergt en dat kan op korte termijn alleen fossiele energie izjn. De winning moet dus ironie, o ironie, omhoog.

Probleem Twee is de hoge werkloosheid. Dit is het probleem van de middellange termijn, zeg vijf tot tien jaar. De EU-landen kruipen uit de financiële crisis, maar staan direct aansluitend voor zware inspanningen om de werkloosheid drastisch aan te pakken. Werkloosheidspercentages van 20% of meer en in jeugdige kringen soms wel 30% zijn hoe dan ook fnuikend voor een stabiele economische groei. Ook hiervoor is veel geld nodig en wel zo snel, dat in sommige politieke kringen wordt geopperd om dan de budgetoverschrijding ofwel de 3%-grens maar verder te laten oplopen, waarmee de staatsschulden worden vergroot. Hierin ligt natuurlijk een nieuwe crisis besloten. De onderlinge solidariteit staat zwaar onder druk. Landen waar het nu beter gaat kunnen niet èn de zwakke EU-broeders blijven steunen, èn investeren in werkgelegenheid èn de uitgaven voor energietransitie verhogen. Voeg daar groeiende pensioenproblemen en vergrijzing met zorgkosten aan toe en onweersluchten verschijnen aan de horizon. De verbetering van werkgelegenheid wordt geheel en al gezocht in groei van de economie. Dat wil zeggen meer industriële activiteit met meer producten. Als er meer mensen aan de slag komen en tevens de inkomsten door groei stijgen, nemen de binnenlandse bestedingen toe. Wat zet dat wiel in beweging? Niet meer mensen, maar meer geld en meer vraag. Die vraag komt er niet, als men niet meer te besteden heeft, dus het lijkt op een Catch 22. Vandaar dat in politieke kringen wel wordt geopperd om dan maar de 3%-budgetoverschrijdingslimiet los te laten, de staatsschulden op te laten lopen en met dat geleende geld werkbevorderende investeringen te doen. In later jaren als het beter gaat, moet dan die schuld worden afgelost. Dat is niet erg aannemelijk. In de laatste 60 jaar heeft Nederland in niet één jaar zijn staatsschuld substantieel verlaagd, ook niet in de economisch goede periodes. De politiek heeft dan immers de neiging om na het zuur het zoet te bieden ten einde populair te worden gevonden –lees: herverkiezing - en dus meer uit te geven. Hoe dit in andere landen is gegaan weet ik niet, maar gezien de daar nog hogere staatsschulden ( ratio nationaal inkomen versus uitgaven) vrees ik het ergste.

Alleen binnenlandse bestedingen zijn onvoldoende. Er moet ook meer worden geëxporteerd. De vraag is dan waarheen? Andere landen op de wereld kampen ook met oplopende staatsschulden, werkloosheid en vergrijzing. Daar komt bij, dat China en India allang geen opkomende economieën zijn, maar volledig meedraaien in de wereldhandel en een betere exportpositie innemen dan de doorgaans duurdere EU-landen en een vracht aan arbeiders.

Bovendien bestaat de kans dat de hoge werkloosheid structurele kenmerken heeft. De automatisering neemt nog steeds toe. De bevolkingstoename is een feit, zeker wereldwijd gezien. In EU-landen zijn meer volwassenen dan voltijdbanen en op de arbeidsmarkt melden zich steeds meer vrouwen, terwijl we in de EU van mening zijn dat de positie van vrouwen in landen als China, India, Brazilië en heel Afrika nog sterk moet worden verbeterd en dan bedoelen we niet alleen de maatschappelijke positie maar ook de deelneming aan de arbeidsmarkt. Emancipatie en werk voor iedereen gaan niet samen, als ook automatisering en robotisering ook nog eens de inzet van mensen overbodig maken.

Als extra wrijvingspunt betekent een toeneming van de productie c.q. industriële groei een verhoging van de energiebehoefte en aangezien duurzame energie moeizaam op gang komt, zal die behoefte in eerste instantie gedekt moeten worden door verhoging van de inzet van fossiele brandstoffen en dat staat weer haaks op de pogingen de CO2-uitstoot te verminderen.

Op de korte termijn, dat wil zeggen nu, kampt de EU met probleem Drie. De Krim-annexatie door Rusland hebben we inmiddels geslikt, maar van Oekraïne moet Rusland afblijven. Federalisering dreigt of is misschien onder omstandigheden nog het meest verkiesbare boven langdurige binnenlandse oorlog. In dat geval zal Oost-Oekraïne verruslanden en krijgt Putin zonder al te veel directe bemoeienis toch zijn zin. En wat kan de EU daartegen inbrengen? Druk uitoefenen door te dreigen minder olie en gas af te nemen van Rusland. Chantage met een economische teruggang in Rusland als instrument. Milieu-activisten dringen hierop aan, maar laten de realiteit van de lange duur van een energietransitie achterwege. De tijdframes kloppen gewoonweg niet. Als de EU zelfs maar voor een deel de gasinkoop bij Rusland zou verminderen zijn er geen snelle alternatieve voorhanden. Een gigantische groei van het kolengebruik is uit den boze. Kernenergie willen veel landen niet en dat zou ook 10 tot 20 jaar vergen. Eigen gas en olievoorraden schieten te kort. Algerije en Libië kunnen niet snel veel meer leveren en zijn hoogst instabiel. Libië voorop. LNG uit Nigeria of Amerika is ook geen vlotte optie, want aan weerszijden van de oceaan ontbreken de benodigde installatie en dat is nog los van de hoeveelheid aan nieuwe tankers, die nodig zijn. Kortom de tijd is te kort voor wat dan ook. Het geld ontbreekt en de energieopties zijn beperkt.

Alles overziende sluiten de tijdfactoren elkaar uit, ontbreekt het geld, is eerder een kalme verstandhouding met de rest van de wereld noodzakelijk voor een stabiele handelsgroei en is binnenlandse rust kwetsbaar bij blijvende werkloosheid. Vandaar de driehoek, waarvan de aspecten een maalstroom kunnen gaan vormen, waar -maar nu niet mysterieus- de EU-vloot wordt ingezogen.

De communicatieve kant van dit alles. Komt de EU hier uit? Kan het nieuwe parlement straks zulke grote vraagstukken met kracht en tempo oplossen? In Nederland verschillen de politieke partijen ten minste in twee fundamentele opzichten: sommige willen meer EU, andere willen minder of zelfs uit de EU. Verdeeldheid is troef. In andere landen is deze situatie hetzelfde. De EU is enorm gefractioneerd. Combinaties van liberalen, sociaal-democraten, conservatieven of christen-democraten maken in het parlement de groepen weliswaar groter, maar de onderlinge verschillen blijven en binnen die combinaties heerst ook niet over alles een eenheid van mening. Daarbij komt nog dat elke fractie in Brussel de eigen landsbelangen in de rug weet en men dus allesbehalve vrijelijk en wijselijk tot een centrale opinie kan komen. Politieke standpunten zullen elke besluitvorming vertragen. Slechts een strikt rationele afweging en behandeling van elke factor binnen alle problemen kan oplossing bieden. De aard van de politiek alsmede de emotioneel beïnvloede belangen staan eenheid van optreden in de weg. Misschien moeten we concluderen, dat de problemen zoals geschetst de politiek te boven gaan. Ik bedoel dan niet het intellect van politici, maar het proces en de cultuur van de politiek. De EU is toe aan een structuurverandering als het gaat om de aanpak van grootschalige vraagstukken. Rationalisatie, de kracht van de rede moet het politieke uit de politiek halen. De vraagstukken zoals hierboven aangekaart kennen geen liberale, christelijke, conservatieve, groene, sociale linkse of rechtse oplossingen. Dat zijn subbelangen vergeleken bij het overheersende belang: hoe laat je 400 miljoen mensen in harmonie en welvaart leven en dan ook nog op een manier dat de rest van de wereld niet anders kan vaststellen dan dat men er daar een voorbeeld aan zou moeten nemen. Rationaliteit als voorzitter van het communicatieoverleg is mijn denkrichting.

Interessante artikelen

Wie zich naar behoren gedraagt en zich voegt naar de als democratische rechtstaat afgesproken wetten veroorzaakt voor de totale gemeenschap geen lasten. Wie zich misdraagt kost de gemeenschap geld. Wa


Tijdens zijn race naar het Witte Huis heeft Donald Trump heel wat beloftes gedaan en mensen voor het hoofd gestoten. Welke twee componentenlijm moet hij straks aanvoeren om die uitspraken van ‘ik ben