Warnercommunicatie

"Non nobis tantum nati"

Bij de oprichting van de Amerikaanse staat zijn onafhankelijkheid (independency) en vrijheid als persoonlijkheidskenmerken van dat land ingevoerd. Het kapitalistisch-liberalisme, wat we er verder ook van vinden, heeft geleid tot grote welvaart en moderne technologie verschafte Amerika een sterk industriële en vooraanstaande positie. De ontwikkeling van geavanceerde wapens gaven het land macht en brachten het tot de rol van politieagent in de wereld; zeker na de Tweede Wereldoorlog.

Die rol soms voorafgegaan of direct gevolgd door politieke overwegingen voerde de Amerikanen tot drie oorlogen of militaire ingrepen, die in al drie gevallen geen overwinning brachten: de oorlogen in Vietnam, Irak en Afghanistan. Los hiervan zijn er ook nog andere meer politieachtige ingrepen, die ook weinig resultaat opleverden, o.a. in Afrika.

Ze kostten Amerika, biljoenen dollars, alleen al aan eigen militaire zijde tienduizenden mensenlevens, maakten het land gehaat in veel andere landen en brachten weinig blijvende resultaten. Nu staat het land alweer voor zo’n keuze. President Obama heeft inmiddels laten weten ISIS tot op het bot te willen bestrijden. De Amerikaanse burgers voelen niets voor een grondoorlog, allergisch vanwege die verleden ervaringen. Dus kiest Obama voor aanvallen vanuit de lucht, geen directe inmenging in het land zelf (?) en een minimum aan verliezen aan militairen en daarmee voor een agentenrol en geen generaalspositie. Andermaal, zoveel is wel duidelijk, werpt het land zich dus op als politieagent, waar daden tegen de menselijkheid in het geding zijn. Tegenstanders van dit ingrijpen vermoeden ook andere belangen en doeleinden, maar ik hou het in eerste instantie op deze reden, totdat het tegendeel blijkt. Ook al omdat andere landen vrij gewillig en vlot de coalitie instapten.

Waar zit nu het dilemma? Voor een regelrechte grondoorlog tegen ISIS krijgt Obama het volk niet in voldoende mate achter zich. Gaat hij met de handen over elkaar zitten en zegt hij tegen strijdende partijen elders “zoek het maar uit, wij hebben genoeg gedaan, het werkt toch niet”, dan geeft hij te kennen, dat het politie-uniform wordt uitgetrokken. De wereld en met name opponenten zullen dit uitleggen als een terugtrekking van Amerika als leidende macht in militair opzicht. De Verenigde Naties en de Veiligheidsraad moeten het dan overnemen, maar in die kringen is een krachtdadige eenheid ver te zoeken. De EU kan die rol voor geen meter spelen. Rusland zal met uitpuilende Argusogen worden bekeken als het in die richting zou opschuiven. China is zover nog niet en kijkt sowieso heel anders tegen de wereld aan.

Het gevolg is een soort impasse. De wereld staat stijf van de wapens. Ook in handen van weinig stabiele landen en regeringen en van allerhande groeperingen die om te beginnen regionaal zelf naar de macht streven.

Het totale beeld laat een specifieke kant zien van individualisering: de versplinntering van nationale collectiva naar regionale groepsvorming. Grootmachten zijn minder robuust dan in het verleden of houden zich om tal van redenen gedeisd. Kleine groeperingen steken meer en meer en goed bewapend de kop op. In de drie bovengenoemde oorlogen moest de militaire grootmacht het afleggen tegen guerrillatactieken. Regionale strijd vervangt de landenoorlog. Binnen het militair-industriële complex verschuift het accent vooralsnog naar het industrieel collectief ofwel de wapenfabrikanten en –handelaars. Overigens met toestemming van regeringen/politici. Ook vroegere grootmachten als het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk staan voor dit dilemma. De ironie groeit. Uitgerekend vredesmachten moeten over de beste wapens beschikken. Weliswaar in aanleg defensief, maar wel ready play. Hoe kunnen we dit soort patronen en tegenstrijdigheden doorbreken?

En passant zien we de invloed van de media. Het is onmiskenbaar dat de beslissing om ISIS een halt toe te roepen en uit te schakelen geaccelereerd is als reactie op het wereldwijde vertoon van onthoofdingsvideo’s. 50 Jaar geleden zouden –hoe gruwelijk ook – een paar individuele slachtoffers in een oorlogsgebied nooit zo’n heftige reactie hebben opgeleverd of zelfs maar snel wereldkundig zijn geworden. De eerdere grootschalige slachtpartijen van ISIS veroorzaakten weliswaar afschuw, maar echt in het geweer kwam de wereld nog niet. Zo bezien maken de IS-strijders volleerd gebruik van de media, die daarmee een positie in het machtsspel krijgen. Het lijkt mij, dat de journalistiek hier niet blij mee moet zijn. Het voert journalisten ver weg van de ooit kenmerkende idealen van verslagromantiek en onafhankelijkheid. Het leidt de wereld naar de intrinsieke macht van informatie, omdat vrijheid nu eenmaal dikwijls wordt misbruikt voor eigen doeleinden. In dit geval de nagenoeg kosteloze toegankelijkheid tot iedere wereldburger in de vorm van gratis reclame en propaganda. Een militair-industrieel-media complex dreigt.

Ben Warner

Oud-docent bijzondere leerstoel Strategische Communicatie UvA

Interessante artikelen

Ik heb buiten mijn hypotheek geen schulden. Maar in de macro-economische wereld wel: liefst 30.000 dollar. Dat is namelijk het bedrag dat elk mens op aarde als aandeel heeft in de totale schuldenbult


De combinatie van maatschappelijke en technologische moderniseringen brengt revolutionaire veranderingen voort. Zo kunnen we het toch wel noemen als het gaat om zwanger te worden zonder de geslachtsda