Warnercommunicatie

"Non nobis tantum nati"

“God en oerknal zijn niet in tegenspraak”, heeft paus Franciscus in een speech voor de wetenschappelijke academie van het Vaticaan laten weten. Dit lijkt mij op het eerste gezicht een revolutionaire uitspraak. Of is het andermaal een zeer tactische opschuiving om meer moderne geloofskijkers dichter bij de christelijke kudde te houden? Er brak niet bepaald onmiddellijk een heftig debat los. NRC-Handelsblad had het weliswaar gisteren op pagina drie, maar in een berichtje van even over de 100 woorden.

De paus beargumenteert zijn uitspraak als volgt; “Evolutie in de natuur is niet in tegenstelling met de notie van schepping, omdat evolutie schepping inhoudt van wezens die zich ontwikkelen.”

De rooms-katholieke kerk laat door de eeuwen zien, dat deze geloofsinstitutie diplomatiek meegaat met maatschappelijke ontwikkelingen als hun historische standpunten onder druk komen te staan van nieuwe inzichten en hun achterban uitdunt, omdat kerkleden weglopen van de orthodoxie en wetenschapskennis niet kunnen verenigen met engelen en met het kwaad wel.

Het is communiceren vanuit ledenbehoud en niet vanuit overtuiging. Het is politieke empathie en als zodanig een goed voorbeeld van het oor te luisteren leggen binnen de eigen gemeenschap en externe stakeholders.

Een paar kanttekeningen.

Allereerst maakt de paus tenminste twee relevante opmerkingen. Het niet in tegenspraak zijn en de evolutie houdt schepping van wezens in. Hoewel de theorie van de oerknal weliswaar binnen het moderne natuurwetenschappelijke denkraam past (paradigma), staat alles behalve vast of de oerknal, zoals we die nu menen te kunnen beschrijven cq veronderstellen, een juiste representatie van het begin van het heelal en de schepping is. Vervelend daarbij is, dat wetenschap om verificatie vraagt en eigenlijk nog meer sinds de filosoof Popper om falsificatie. Het is maar zeer de vraag of dat ooit mogelijk zal zijn: het hele heelal van begin tot eind in een lab?

Wat paus Franciscus uitdrukkelijk niet zegt, is dat wat hem nu betreft die oerknal ook Gods werk is. Hij laat dus alle ruimte om als straks de theorie wordt bijgesteld of vervangen door een andere ook weer te kunnen toegeven dat er geen tegenspraak is tussen God en die nieuwe theorie. Dat kunnen hij en de kerk eindeloos volhouden. Zo het er nu voorstaat, zal de wetenschap immers nooit aantonen dat God niet bestaat Axiomatisch is dit uitgesloten. De facto zegt paus Franciscus ‘wat de wetenschap of mensheid ook bedenkt, het is nooit in tegenspraak. Alles kan, want God kan alles.’

De tautologie als cirkelredenering. Maar let op: de paus zegt niet, dat de schepping Gods en de evolutie hetzelfde zijn.

De theorie van de oerknal laat een onbesliste discussie zien tussen de oerknal als begin van alles en als een gebeurtenis met een onbekende voorgeschiedenis. Is dit discussie ook niet in tegenspraak? Immers, op voorwaarde dat met de oerknal de ruimtelijke dimensies zijn ontstaan en ook de tijd, kan er van een God geen sprake zijn als schepper van die oerknal zonder hem buiten de tijd te plaatsen. Zeg maar buiten het ruimtetijdcontinuum. In termen van tijd is God dan niet eeuwig, maar on-tijdig. We hebben voor zo’n dimensieloze positie niet eens een woord. Het past voorts niet in ons logische denken en evenmin in het geloof, want een mens kan niet geloven in het onbestaanbare.

Wanneer de paus de oerknal als theorie aanvaardt en tegelijk de evolutie, kan hij niet anders dan toegeven, dat ‘leven’ in de schepping pas na miljarden jaren ontstond en menselijke wezens nog weer miljarden jaren later als hoogtepunt in de evolutionaire ontwikkeling.. Althans hier op aarde. Los van het gevecht met creationisten, die de schepping een tijdpad van circa 6000 jaar meegeven, is het vooral evident in te zien, dat de Godschepping en de evolutie wel in tegenspraak zijn. We mogen toch bij een Goddelijke creatie aannemen, dat het de Almachtige bewust ging om de mens te scheppen. Het kenmerkende van het scheppingsproces volgens de evolutieleer is de volstrekte afwezigheid van welk doel ook. De mens als één van de miljarden levende uitkomsten is het product van toeval of zoals ik het liever uitdruk van een samenloop van omstandigheden. Doel en doelloosheid staan onverenigbaar tegenover elkaar. Ook de theorie, die sommige wetenschappers erop nahouden en die aangeeft, dat onvermijdelijk het evolutionaire proces wel (ooit) tot zoiets als een mens moest leiden, doet aan deze onverenigbaarheid niets af. Een doel is niet hetzelfde als een willekeurige uitkomst dan wel resultaat. Niet alles heeft een doel, alles heeft altijd een resultaat. Zoals we er nu voorstaan, zijn we het resultaat van een evolutionair proces zonder bewuste sturing. Dat de mens aan zijn bestaan al reflecterend een doel wens te geven, doet aan dit natuurgegeven niets af. Het proces van moleculaire zelforganisatie en ordening binnen de grote natuurwetten zorgen voor een selectie, waar geen enkele uitkomst op voorhand vaststaat.

Paus Franciscus had ook kunnen zeggen: <niets dat mensen ooit denken of vinden is met God in tegenspraak, wij weten immers niet wat Hem voor ogen stond. Wij kennen zijn bedoeling niet.> Dit klinkt al weer heel wat klassieker. Dus inderdaad, zijn uitspraak is niet revolutionair. Hij is een praktische realist. Het viel te verwachten.

Interessante artikelen

Eerder schreef ik, dat veel beleid in de praktijk neerkomt op een besluit tot groei of krimp. Er moet meer worden geïnvesteerd in werkgelegenheid adviseren politici en economen om de huidige crisis te


Kwantumfysica verruimt onze kennis over een wereld die we niet kunnen zien nagenoeg tot in het onmetelijke. Op de schaal van miljarden lichtjaren tot de Planck-lengte (10 tot de -35e centimeter) Het z