Warnercommunicatie

"Non nobis tantum nati"

Oplossing energievraagstuk kan klimaatprobleem verhelpen
Twee machtige, op het leven van grote invloed zijnde condities bedreigen  mens en samenleving. Zij voegen zich bij de al vele eeuwen bestaande bedreigingen en wantoestanden. Deze zijn honger, armoe, ongeletterdheid, epidemische ziektes, oorlogen en onderlinge verkettering. Ze komen nog eens bovenop vraagstukken die onze moderne tijd teisteren, zoals de overbevolking (in ieder geval in relatie tot sommige van de voorgaande problemen),  de slinkende hoeveelheid drinkwater, de ontbossing, de overbevissing en de vervuiling van de biosfeer in algemene zin. Homo sapiens als soortaanduiding mag dan verwijzen naar onze verstandelijke vermogens, maar die worden maar al te makkelijk ingezet voor onwijze wegen. Onze species heeft enorme vooruitgang geboekt, maar echt grote vraagstukken nog niet opgelost of immense problemen juist veroorzaakt. De keuze voor individueel of collectief welzijn valt vaak uit op die van het eigenbelang. De natuurmens van Locke schuilt nog in ons en het sociaal contract van Rousseau leeft bij gratie van het persoonlijk voordeel; een houding die aan betekenis wint bij voortschrijdend individualisme, dat welig tiert waar welvaart vrijheid en onafhankelijkheid tot persoonsgebonden fenomenen fragmenteert.

Er kan nog wel wat bij is een cynische verzuchting. Wat het wereldklimaat aangaat, geldt dat er onmiskenbaar veranderingen gaande zijn, waarvan het eindresultaat nog niet bekend is, maar die in sommige scenario´s tot grote vrees leiden. Het staat nog allerminst vast, dat die verandering zijn voornaamste oorzaak vindt in het menselijke handelen. Er zijn van oudsher aardse en kosmische krachten werkzaam , die elke menselijke invloed en ook ingrijpend vermogen te boven gaan. Zo kan bijvoorbeeld de komst van een nieuwe ijstijd, van welk verschijnsel de mensheid de cyclus kent, als vaststaand worden beschouwd. De precieze aanvangstijd van die nieuwe kouperiode is niet bekend, maar dat ze komt staat naar menselijk inzicht wel vast. En als de cyclus onvoorzien zou worden doorbroken, lijkt dat gunstig, maar deze breuk in de periodiciteit zou een oorzaak kunnen hebben, waarvan we de gevolgen misschien nog wel meer zouden moeten vrezen. Of er kosmische krachten aan het werk zijn, of het menselijke handelen de oorzakelijke factor is, die voor ongewenste verandering zorgt of een al volle emmer van natuurlijke oorzaken doet overlopen, maakt voor de discussie over wel of niet ingrijpen niet eens zoveel uit. Als kosmische invloeden in het spel zijn, moeten we sowieso knapper en wijzer worden en al ons technisch en sociaal vermogen inzetten en hopen dat de gebeurtenissen die ons te wachten staan onze krachten niet te boven gaan. De vraag is dan alleen met hoeveel inspanning en investeringen we nu al zouden moeten beginnen of dat ons nog enige tijd gegund is. Als het menselijke handelen van doorslaggevende betekenis is, moeten we eveneens onverwijld aan de slag en lijktt een succesrijke oplossing meer binnen ons vermogen te liggen.

Onze inzichten in energie of liever in de eindigheid van de voorraden van de thans overwegend gebruikte vormen van energie (kolen, olie en aardgas) geven aan deze status van twijfel nog weer een geheel andere wending. Van de meest gebruikte energiebronnen staat vast dat zij op overzienbare termijn zullen zijn uitgeput. Dit dwingt de mensheid naar andere bronnen om te zien. Verbranding heeft als energieproces afgedaan. Het heeft ook het odium van een primitieve benadering. Nu doet zich een bijzondere bijkomstigheid voor, die dit overgangsproces naar andere energiebronnen zeer aantrekkelijk maakt. Die andere bronnen zijn op een enkele uitzondering na van duurzame aard. We krijgen daardoor  noodgedwongen vanuit energiebehoefte een enorm instrument in handen om tegelijk co-2-reductie en daarmee de teruggang van broeikasgas te bewerkstelligen. Het wereldklimaatprobleem op zich kan tot discussie leiden: wat is de oorzaak?  Het energieprobleem biedt keuzes, waarover ook discussie mogelijk is: kernfusie, plutonium of wind, waterstof of  zonenergie? Klimaat- en energieprobleem samen leiden tot een rationele uitkomst die geen discussie behoeft. We hebben met de buitengewone omstandigheid te maken dat de zogeheten alternatieve energiebronnen, die duurzaam zijn, voor twee vraagstukken in één aanpak een oplossing bieden.

De redenering is in feite heel eenvoudig.
1. Het klimaat lijkt in negatieve zin te veranderen. Er zijn drie mogelijke oorzaken, voor zover we kunnen nagaan. Of de aarde warmt op als gevolg van kosmische veranderingen of van ons huidige energiegebruik met alle emissies, die het broeikaseffect veroorzaken of vanwege een combinatie, waarbij de menselijke factor slechts die van de extra druppel kan zijn.. Is het eerste het geval, dan zullen we met man en macht de gevolgen moeten zien te bestrijden. Geldt de tweede oorzaak, dan dienen we ons energiegebruik te wijzigen en kunnen we hopen zodoende het tij nog te keren. Geldt de combinatie, dan is het nog maar de vraag op tempering van de menselijke factor helpt.

2. Geldt de kosmische reden, dan zullen we nog veel meer energie nodig hebben voor de bestrijding van de gevolgen. Uiteraard het liefst energie die de zaak niet verergert en lange tijd voorradig is. We moeten er echter op voorbereid zijn, dat de paradox kan ontstaan , waarbij er om de eerste fase van gevolgen te voorkomen of bestrijden zoveel energie nodig is, dat de bestaande bronnen eerder uitgeput raken en de uitstoot van broeikaskassen in het begin nog verergert.

3. Is de mensheid zelf de veroorzaker, dan moeten als de wiedeweerga naar emissieloze vormen van energiegebruik.

4. Nu wil het geval, dat we zeker weten, dat de vervuilende energiedragers opraken en over een eeuw of daaromtrent zo goed als zullen zijn opgebruikt. Alleen al om die reden moet de mensheid op zoek naar nieuwe energiebronnen.

5. Door nu de schoonste en meest duurzame van de opties te kiezen,  zijnde zonenergie, benutten we  een langdurige bron, die de slinkende fossiele brandstoffen vervangt,  tegelijk schone energie levert die het broeikaseffect kan doen verminderen en ook nog  in potentie zoveel energie kan leveren als we nodig hebben om andere grote problemen te lijf te gaan als de zon voor de opwarming van de aarde zorgt. In het laatste geval is de zon oorzaak en oplossing tezamen.

Er is dus behalve bestaande belangen geen enkele reden om niet naar zonenergie over te gaan en te pogen deze vorm zo snel mogelijk een hoger rendement te doen leveren en via massaproductie economisch betaalbaar te maken. Voldoende en voor iedereen bereikbare energie draagt en passant ook nog bij aan vermindering van armoede, van slechte leefomstandigheden en de oplossing van waterproblemen.

Waarom zonenergie als meest gerede optie?
Windenergie is duur, vergt veel ruimte en vervuilt op grote schaal toegepast de esthetiek van onze omgeving. De belangrijkste bezwaren zijn echter, dat er altijd een opvangsysteem nodig is als de wind verstek laat gaan, waardoor er per definitie nog een andere energiebron noodzakelijk is en dat zelfs bij massale windmolenbouw nog altijd maar voor een gedeelte in de energievraag kan worden voorzien.

Hydro-energie biedt zonder meer een schone en duurzame vorm van energie. Echter het aantal bruikbare plekken (watervolume, hoogteverschil en onbewoonde arealen)  op aarde is beperkt en de meeste, geschikte locaties zijn al in gebruik. Meer gebieden geschikt maken voor hydro-energie vereist verhuizing van grote bevolkingsaantallen en het vernietigen van dorpen en steden, omdat mensen wonen waar dan water moet komen.

Geothermische energie is als gegeven zeer aantrekkelijk. Binnenaardse warmte is er te over en tot in lengte van eeuwen, maar de techniek is nog verre van adequaat en de distributie bij een economisch haalbare aanwending vereist een geheel nieuwe infrastructuur, zodat hier vooral ook de factor  tijd en geld bezwaarlijke rollen spelen.

Biomassa heeft ook grote attractiviteit, maar de nadelen zijn dat voor vervanging van de bestaande brandstoffen enorme arealen land voor lange tijd zullen worden onttrokken aan de landbouw en woonbehoefte.  Bovendien geldt dat als de aarde werkelijk opwarmt door verwoestijning minder vruchtbare grond ter beschikking blijft,  dat er op nog grotere schaal water nodig is, waarvan de beschikbaarheid  al problematisch is en dat -weliswaar op wellicht een termijn van duizenden jaren- in geval van een ijstijd die groene gronden grotendeels verloren zullen gaan. Vooralsnog biedt biomassa dus op zijn best een tijdelijke, lokale  en procentueel bescheiden oplossing.

Kernenergie biedt emissievoordelen,  maar bezwaart de wereld met het opslagvraagstuk van radioactief afval, waarvan de hoog radioactieve delen voor duizenden jaren tot last en zorg zullen zijn. Voorts is de uraniumvoorraad beperkt en zij zal het fossiele tijdperk niet of nauwelijks verlengen. Dit laatste is wel het geval als middels kernsplijting plutonium wordt aangemaakt. De optie van snelle kweekreactoren betekent echter, dat het uranium minder beschikbaar is voor actueel kerngebruik en dat er twee productiecycli van plutonium nodig zijn vooraleer er een behoorlijke portie plutonium beschikbaar is. Die opwekkingscycli vergen samen meer dan een halve eeuw nog los van de bouwtijd van de reactoren. En zoveel tijd hebben we niet. Het grootste bezwaar is evenwel, dat plutonium in verkeerde handen onmetelijk veel gevaarlijker is dan (verijkt) uranium en dat om de wereld blijvend van energie te voorzien op honderden plaatsen plutonium beschikbaar zal komen. Een situatie om van te gruwen in een wereld waarin groeperingen of landen elkaar naar het leven staan en ongebreideld machtsmisbruik of terrorisme maar één waanzinnig moment van allesvernietigende wanhoop of arrogantie teweeg hoeft te brengen.

Kernfusie is hierbij vergelijken een droomoplossing. Er is één grote sta-in-de-weg. De fusiebeheersing is allesbehalve een gelopen koers. Natuurkundig lijkt het haalbaar voor het menselijke kunnen, maar waneer de techniek zover zal zijn, dat het op grote schaal tot energetische rendementen leidt, is nog volstrekt onzeker. Ook hier vormt dus de tijdfactor een zwaarwegend vraagteken.

Voor zonenergie geldt, dat de techniek bekend is, maar nog wel hogere rendementen moet worden bereikt, waarop goede vooruitzichten zijn. De productie van zonnecellen en -collectoren is voorts nog duur, maar het is heel aannemelijk en voorspelbaar (en al constateerbaar!) dat bij massaproductie de kosten aanzienlijk zullen dalen, terwijl anderzijds hogere energieprijzen helemaal niet zijn uitgesloten. Economisch komt de toepassing van zonenergie daardoor snel binnen bereik. Deze  energie is schoon en in menselijke termen eeuwigdurend aanwezig. (2007)

Interessante artikelen

Anthropocentrisme hoeft ons niet te verwonderen. Veel van de jongste eigenschappen en bevindingen in de natuur bestaan pas met de komst van de mens. We nemen onszelf als uitgangspunt en maatstaf. Het


Het kapitalisme is een stelsel, waarbij de productiemiddelen in handen zijn van particulieren. Die productiemiddelen vormen het kapitaal (en de rijkdom) van de bezitters. Om te kunnen produceren moete


Dit artikel gaat niet over astronomie, maar over de wankelende continuïteit van drukwerk. Het is eigenlijk een artikel van Joao Magueijo gezien de ruimhartige aanhalingen van zijn woorden. Ik hoop, da